Μια Καθημερινή στα σκαλάκια του Ωδείου

Τα μεσημέρια στο Δημοτικό Ωδείο οι γονείς περιμένουν στο μεγάλο διάδρομο του πάνω ορόφου, όσο τα παιδιά κάνουν το μάθημά τους στις αίθουσες.
Κάθε αναμονή είναι μια μικρή, πληκτική δοκιμασία χρόνου, ακόμα κι αν χρωματίζεται από τις αδέσποτες νότες που το σκάνε από τις χαραμάδες κάτω από τις πόρτες.
Κάποιες κυρίες συνήθως πιάνουν ψιλή κουβέντα για τα μαθήματα, τα παιδιά και το βάρος της καθημερινότητας, οι άνδρες, λιγότεροι συνήθως, ακροβολίζονται στην αίθουσα και μετράνε το χρόνο σιωπηλά.
Συνήθως πιάνω μια καρέκλα κοντά στο παράθυρο, κοιτάω για λίγο έξω τα βουνά και την υποψία της λίμνης, σκέφτομαι πώς θα ήταν το κτίριο όταν λειτουργούσε παλιά ως δημαρχείο των Ιωαννίνων (πού ήταν ο δήμαρχος, πώς τον περίμεναν οι Γιαννιώτες να του πουν τα παράπονό τους, αν έμοιαζαν οι υπάλληλοι με τις περιγραφές του Καρυωτάκη) και ενίοτε παρατηρώ την ομοιομορφία των απέναντι διαμερισμάτων και αναρωτιέμαι ελαφρώς αδιάκριτα αν είναι ομοιόμορφη και η ζωή των κατοίκων τους.
Και πότε πότε, τις περισσότερες φορές τις Τρίτες, αλλά και τις άλλες μέρες που ακολουθούν, λέω ένα σιωπηλό ευχαριστώ σε κάποιον (ή κάποια) άγνωστο που εναποθέτει σε ένα σκαλάκι του φουαγιέ, την Καθημερινή της Κυριακής. Δεν ξέρω αν την αφήνει γιατί ταιριάζει με το πολιτισμένο περιβάλλον του ωδείου μια εφημερίδα σοβαρή και πολιτισμένη όσο και τα χρόνια της στην καλή δημοσιογραφία, εμένα μου αρέσει όμως έτσι κι αλλιώς να την διαβάζω. Κι ενώ την έχω στο σπίτι μέχρι και να την εξαντλήσω σταδιακά μέσα στη βδομάδα, εκεί που περιμένω το γιο μου στο ωδείο να τελειώσει το πιάνο μου φαίνεται η εφημερίδα, έτσι όπως διαβάζω στα γρήγορα κάποιο άρθρο της, πιο ενδιαφέρουσα, πιο νόστιμη να την πω. Και πιο χρήσιμη. Σαν να με διασώζει από το ναυάγιο του χαμένου μέσα στις ασχολίες χρόνου, σαν να μου ανοίγει έναν δίαυλο.
Γι’ αυτόν και τον ευχαριστώ αυτόν τον άγνωστο αναγνώστη που έχει την έγνοια να αφήσει την εφημερίδα ελεύθερη να σώσει εμένα τον επόμενο, τον τυχαίο αναγνώστη.

Αμηχανία μετά τη Eurovision

Η νίκη του τραγουδιού από τη Νορβηγία στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον προκαλεί μια αναμενόμενη μεν, ακατάσχετη δε, αμηχανία στο εγχώριο σταρ σύστεμ, στο οποίο πρέπει να συμπεριλάβουμε κι ένα μεγάλο τμήμα της "επίσημης" δημοσιογραφίας.
Η αμηχανία αυτή προκύπτει από την αδυναμία του συστήματος αυτού να εξηγήσει γιατί κέρδισε ο Νορβηγός. Η προφανής για κάθε λογικό άνθρωπο, απάντηση ότι κέρδισε επειδή είχε ένα καλό τραγούδι το οποίο επέλεξαν οι περισσότεροι από τους τηλεθεατές που εκείνη την ώρα έβλεπαν τηλεόραση, δεν τους περνάει από το μυαλό. Κι αν τους περνάει- που τους περνάει- αρνούνται να την πουν.
Γιατί αν παραδεχτείς δημόσια ότι ακόμα κι ένα τηλεοπτικό θέαμα όπως η Γιουροβίζιον χρειάζεται την απλή μαγιά μιας καλής μουσικής για να πορευτεί και να αντλήσει έσοδα από τους διαφημιστές (γιατί περί αυτού μιλάμε τελικά), τότε πέφτουν στο κενό τα περί "εθνικού στοιχήματος", "ομάδας που κερδίζει", "ειδημόνων του διαγωνισμού" κλπ.
Στη χώρα μας, όπου οι θεσμοί δεν λειτουργούν πάντα υπέρ του πολίτη και ουδέποτε κάνουν αποτελεσματικούς απολογισμούς της δράσης τους, τα συστήματα εξουσίας, όπως είναι κι αυτό του θεάματος, αυτοναπαράγονται. Αυτονανανεώνουν δηλαδή την εξουσία τους στηριζόμενα κυρίως στην ανοχή και την άγνοια όσων βρίσκονται έξω από το σύστημα παραγωγής του θεάματος. Και οι έξω όμως είναι εγκλωβισμένοι, συνειδητά ή ασυνείδητα σε αυτό το παιχνίδι εξουσίας, είτε γιατί δεν έχουν επιλογές, είτε γιατί αδυνατούν πια να βρουν συλλογικές διεξόδους.
Τι μένει; Η ψυχή παιδιών που έχουν μάθει να παλεύουν με τους δικούς τους όρους. Ας θυμηθούμε ότι σε αυτό το διαγωνισμό η Ελλάδα κέρδισε μόνο όταν εμφανίστηκε από το πουθενά ένα μεταναστάκι, ένα κορίτσι δηλαδή, που έμαθε να ζει με όρους ενός άλλου κράτους.Ποδόσφαιρο μας έμαθε ένας Γερμανός για να προσθέσουμε ένα ακόμα παράδειγμα, και στο μπάσκετ μεγαλουργούμε επειδή παίζουμε καλύτερα μέσα στο πλαίσιο που έχει διαμορφώσει ο διεθνής αθλητισμός.
Είναι προφανές ότι στην ελληνική βιομηχανία του θεάματος (λέμε τώρα) ουδέποτε θα δώσει κανείς ευκαιρίες σε νέα παιδιά και δημιουργικά ταλέντα για να εκφραστούν.
Του χρόνου πάλι, συνεπώς...

Οι Αθεράπευτοι ανεβάζουν Ματέι Βίσνιεκ

Οι Αθεράπευτοι δεν ησυχάζουν ποτέ όπως φαίνεται. Αυτήν την Παρασκευή ανεβάζουν από τη Νέα Θεατρική Σκηνή τους το έργο «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα».
Πρόκειται για ένα σύγχρονο θεατρικό έργο του Ρουμάνου Ματέι Βίσνιεκ (Matei Visniec) το οποίο έχει παιχτεί με επιτυχίες διεθνώς, αλλά και στη χώρα μας. Ο Βίσνιεκ γεννήθηκε στη Ρουμανία το 1956 και το 1987 διέφυγε στη Γαλλία όπου και ζήτησε πολιτικό άσυλο. Έκτοτε έχει γράψει πολλά ακόμα θεατρικά έργα.
Για το συγκεκριμένο έργο έχει δώσει μια συνέντευξη (που θα τη βρείτε εδώ) που δείχνει το στίγμα ενώ υπάρχουν πολλές αναφορές στο ελληνικό διαδίκτυο. Το έργο αφορά τα Βαλκάνια, τη βία, τον κόσμο στην έρημο του πολέμου και τους ανθρώπους που μένουν πίσω, με ένα ανθρωπιστικό επίκεντρο που ξεπερνάει τις συγκυρίες.
Η μετάφρασή του έργου έχει γίνει από την Έρση Βασιλικιώτη και η σκηνοθεσία της παράστασης είναι του Δημήτρη Παππά.
Θα παιχτεί για οχτώ μόνο παραστάσεις, από Παρασκευή 15 Μαΐου μέχρι Κυριακή 24 Μαΐου (πλην Τρίτης και Πέμπτης) στο υπόγειο της Στοάς Ορφέα στο κέντρο της πόλης, με ώρα έναρξης 9:15 μ.μ. και εισιτήριο 6€ (μαθητικό-φοιτητικό) και 10€. Κρατήσεις θέσεων στο τηλέφωνο 6981981067. Σημειώνεται από τον θίασο ότι οι “σκληρές” εκφράσεις του έργου, καθώς και οι “ακραίες” καταστάσεις που διαπραγματεύεται, καθιστούν τη γονική συναίνεση απαραίτητη όσον αφορά στην παρακολούθησή του από παιδιά.
Περισσότερες πληροφορίες κι από το μπλογκ των Αθεράπευτων (από εκεί και η φωτογραφία παλαιότερης παράστασης).

H Ευρωπαϊκή Γιορτή της Μουσικής καλεί μουσικούς

H Ευρωπαϊκή Γιορτή της Μουσικής είναι ένας πολύ επιτυχημένος θεσμός και η επιτυχία του οφείλεται στο ότι δίνει βήμα σε νέους μουσικούς ενώ παράλληλα απευθύνεται με έναν αδιαμεσολάβητο τρόπο στο κοινό. Μουσικές σκηνές στήνονται σε ευρωπαϊκές πόλεις και ο κόσμος παρακολουθεί δωρεάν συναυλίες με τοπικά σχήματα και καλεσμένους. Αυτήν την περίοδο η προετοιμασία της Ημέρας που επικεντρώνεται στην 21η Ιουνίου, αφορά κυρίως το πρόγραμμα οπότε όποιος μουσικός ή συγκρότημα θέλει να συμμετάσχει πρέπει να στείλει τη δουλειά του στους διοργανωτές.

Ο στόχος στα Γιάννενα είναι να στηθούν για ένα τριήμερο 10 συνολικά σκηνές, οπότε όπως ανακοίνωσαν οι διοργανωτές: «Όλοι οι μουσικοί, ανεξαρτήτως επιπέδου και ηλικίας, καλούνται να συμμετέχουν στις εκδηλώσεις της Ευρωπαϊκής Γιορτής της Μουσικής, προκειμένου να δημιουργηθεί εγκαίρως το πρόγραμμα των εκδηλώσεων και να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τους μουσικούς αλλά και για όλη την πόλη που θα συμμετέχει στη γιορτή. Επικοινωνία στα τηλέφωνα: 2651045563 και 6932510923 και στο e-mail: ioamusicday@gmail.com».

Πρέβεζα και Πάργα

Και η Πρέβεζα όμως θα συμμετέχει για 3η χρονιά μάλιστα στην Ευρωπαϊκή Γιορτή της Μουσικής το τριήμερο 19,20,21 Ιουνίου. Η Culturepolis– Πολιτιστική Αντένα Πρέβεζας, μη- κερδοσκοπική, μη-κυβερνητική οργάνωση προωθεί την δημιουργική συμμετοχή των πολιτών στις εκδηλώσεις στην Πρέβεζα αλλά και στην Πάργα, η οποία μετέχει για πρώτη φορά αλλά ταυτόχρονα γιορτάζει και τα 50 της χρόνια τουρισμού.

Η πρόσκληση για την Πρέβεζα και την Πάργα απευθύνεται όχι μόνο σε μουσικούς αλλά και σε καλλιτέχνες του χορού ή άλλων τεχνών που θα επιθυμούσαν να συμμετέχουν στην γιορτή. Οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να στείλουν demo τους, αλλά και καλλιτεχνικές προτάσεις που σχετίζονται με τη μουσική ιδέα, σε οποιαδήποτε μορφή (audio, video, press, project plan), ταχυδρομικά ή ηλεκτρονικά στην Culturepolis - Πολιτιστική Αντένα Πρέβεζας τηλ. 2682054445/6973447018, email caprevez@otenet.gr. Οι συμμετοχές γίνονται δεκτές έως την Παρασκευή 8 Μαΐου.

Και για περισσότερα www.musicday.gr και www.myspace.com/europeanmusicday.

Εθελοντικός καθαρισμός των ακτών στην Πρέβεζα

Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS σε συνεργασία με την Culturepolis- Πολιτιστική Αντένα Πρέβεζας, οργανώνουν εκστρατεία εθελοντικού καθαρισμού των 17 ακτών του νομού Πρέβεζας την Παρασκευή 8 Μαΐου και την Κυριακή 10 Μαΐου.
Το κάλεσμα απευθύνεται σε μαθητές και εκπαιδευτικούς, δήμους, περιβαλλοντικούς και άλλους κοινωνικούς φορείς, συλλόγους, επιχειρήσεις και εθελοντές κάθε ηλικίας.
Πέρυσι 13.717 εθελοντές καθάρισαν 199 παραλίες σε όλη την Ελλάδα και συμμετείχαν 170 φορείς, από τους οποίους 73 ήταν σχολεία, 37 σύλλογοι, 20 δήμοι, 16 επιχειρήσεις, 11 ξενοδοχεία, 9 πρωτοβουλίες πολιτών– ΜΚΟ και 4 μεμονωμένοι φορείς.
Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS συντονίζει την 14η πανελλαδική εκστρατεία εθελοντικών καθαρισμών των ακτών, του βυθού και άλλων φυσικών περιοχών, με σύνθημα «Καθαρίστε τη Μεσόγειο 2009» και δράσεις που θα πραγματοποιηθούν 1-31 Μαΐου. Η εκστρατεία διοργανώνεται σε συνεργασία με την εφημερίδα Ελευθεροτυπία και το περιοδικό ΓΕΩτρόπιο, τελεί υπό την αιγίδα του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον/Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης (UNEP/MAP), ενώ φέτος σε συνεργασία με το Εργαστήριο Θαλάσσιας Γεωλογίας και Φυσικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πατρών, θα πραγματοποιηθεί λήψη εικόνων από «χωματερές» στο βυθό, με τη χρήση Κατευθυνόμενου Υποβρύχιου Οχήματος (R.O.V.).
Φέτος, όπως τονίζουν οι διοργανωτές, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην:
• ανάδειξη του προβλήματος των «χωματερών» στο βυθό της θάλασσας.
• συστηματική καταγραφή των απορριμμάτων στις ακτές και το βυθό.
• ανακύκλωση των απορριμμάτων που θα περισυλλέξουμε από τις ακτές και τη θάλασσα.
• προστασία και βιώσιμη διαχείριση του θαλάσσιου και παράκτιου πλούτου.
• ενημέρωση για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην παράκτια ζώνη (περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές).
• ανάδειξη και προώθηση «πράσινων επαγγελμάτων» που εξασφαλίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών.
• προώθηση ενός βιώσιμου τουρισμού και ανάδειξη της σπουδαιότητάς του για την αναβάθμιση και αναζωογόνηση (οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική) των τοπικών κοινωνιών.
Δηλώσεις συμμετοχής για τους καθαρισμούς: Τα σχολεία, οι Δήμοι, τα ξενοδοχεία, εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις, τοπικές κινήσεις πολιτών, οι σύλλογοι και οι άλλοι φορείς που θα διοργανώσουν ένα εθελοντικό καθαρισμό στην περιοχή τους καλούνται να στείλουν συμπληρωμένη τη «φόρμα συμμετοχής» στην ηλεκτρονική διεύθυνση nature@medsos.gr ή ταχυδρομικά στη διεύθυνση Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, Μαμάη 3, Αθήνα 10440, ή με φαξ στο 210 – 8228795.
Η φόρμα συμμετοχής καθώς και το «Φύλλο Παρατήρησης Ακτών και Καταγραφής Aπορριμμάτων» διατίθεται από την Culturepolis –Πολιτιστική Αντένα Πρέβεζας στα τηλ. 26820 54445 ή στο email caprevez@otenet.gr ή από το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.
Και από τη μεριά μας να θυμίσουμε ότι ο καθαρισμός των ακτών δεν είναι υπόθεση μόνο των Πρεβεζιάνων, ούτε αυτονόητο καθήκον τους. Αντίθετα είναι ακόμα μεγαλύτερη υπόθεση για όλους τους Ηπειρώτες που χρησιμοποιούν αυτές τις ακτές κάθε καλοκαίρι για αναψυχή, αλλά μετά τις ξεχνούν. Συμμετοχή λοιπόν… θα είναι και μια ωραία βόλτα άλλωστε.

Η Πρωτομαγιά των εργατών

Εικονογράφηση από το εξαιρετικό λεύκωμα των εκδόσεων ΚΨΜ "Wobblies, Μια εικονογραφημένη ιστορία των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου" (2007)

Μέρα που είναι ας θυμηθούμε τις απαρχές της αριστεράς στη χώρα μας με ένα πρωτότυπο κείμενο από την Εποχή της Κυριακής που μας πέρασε, με επίκεντρο τα εργατικά τραγούδια και τη Διεθνή. Πέρα από το κείμενο του Στάθη Κουτρουβίδη που το δημοσιεύουμε παρακάτω, δημοσιεύεται στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας κι ένα κείμενο της Ρόζας Λούξεμπουρκ για τις πρώτες Πρωτομαγιές στον κόσμο (θα το βρείτε εδώ).
Η Πρωτομαγιά γιορταζόταν από τους εργάτες και στα Γιάννενα, όπου μετά την απελευθέρωση αναπτύσσεται το εργατικό κίνημα και ο συνδικαλισμός και ιδρύεται και κομμουνιστικός όμιλος. Μετά δε και το ’22 αναπτύσσεται και το αντιπολεμικό κίνημα με σαφή κομμουνιστικό χαρακτήρα. Όπως μάλιστα έχει εντοπίσει και ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Παναγιώτης Νούτσος, στην Πρωτομαγιά του 1923 στην εκδήλωση του Εργατικού Κέντρου Ιωαννίνων, ο ποιητής Γιοσέφ Ελιγιά είχε διαβάσει και το Φως που καίει του Δημήτρη Τανάλια (Κ. Βάρναλη) όπως αναφέρει κι ο Ριζοσπάστης (7.5.1923).

Η Πρωτομαγιά και η Διεθνής
κατά τα πρώτα βήματα του σοσιαλιστικού κινήματος

Οι πρώτες απόπειρες για να εορταστεί η πρωτομαγιά ως εργατική γιορτή προς τιμή των νεκρών του Σικάγου (1886) στην ελληνική κοινωνία συνοδεύονταν από δυσπιστία, καχυποψία όπως αυτή, εκφραζόταν κυρίως από το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας, αλλά και τις αστυνομικές επιθέσεις έναντι των διοργανωτών. Οι πρωτομαγιάτικες γιορτές που διοργάνωναν οι πρώτοι σοσιαλιστικοί κύκλοι της εποχής συνοδεύονταν συνήθως από τραγούδια. Τα εργατικά τραγούδια κάνουν την εμφάνισή τους ακριβώς σε μια περίοδο που οργανώνεται το σοσιαλιστικό κίνημα και διατυπώνονται οργανωμένα οι πρώτες ιδέες. Γλαφυρή είναι η εικόνα που μεταφέρεται από την εφ. Εργάτης του Βόλου. Το τελετουργικό της εορτής της πρωτομαγιάς μεταξύ άλλων περιλάμβανε την απαγγελία τραγουδιών, ανάμεσα στα οποία και τη Διεθνή. Η εικόνα αυτή αναφέρεται στο προηγούμενο έτος με τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Η μεγάλη εορτή της Εργασίας». Σε αυτήν σημείωνε με κάθε λεπτομέρεια η εφημερίδα ότι «η σημερινή ημέρα στους κάμπους και τας εξοχάς όλου του κόσμου αντηχούν τραγούδια χαράς, ύμνοι προς την ζωήν και την φύσιν, ύμνοι προς την εργασίαν. Το λάβαρον των εργατών, η ερυθρά σημαία, κυματίζει παντού και ο διεθνής εργατικός ύμνος σκορπίζει τους γλυκείς και ενθουσιαστικούς τόνους του στο μυρωμένο αέρα. Απαγγέλονται ποιήματα και λόγοι που χτυπούν αλύπητα ένα καθεστώς που αφαιρεί από το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας, από τους εργάτας το δικαίωμα της συμμετοχής σε μια ζωή ανθρώπινη και ευτυχισμένη».1
Κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και των εορταστικών εκδηλώσεων προς τιμήν της πρωτομαγιάς έπαιξε η μετάφραση του τραγουδιού της Διεθνούς.

Σχετικά με τη Διεθνή

Η Διεθνής υπήρξε ένα τραγούδι που πρωτογράφτηκε στα οδοφράγματα της Παρισινής Κομμούνας στα 1871, από τον εργάτη και κομμουνάρο Ευγένιο Ποτιέ, με μουσική επένδυση ενός άλλου κομμουνάρου, του Πιερ Ντεζετέ, λίγα χρόνια αργότερα, και συγκεκριμένα στα 1888. Μετά τα τραγικά γεγονότα της ήττας της Κομμούνας στο Παρίσι ο στιχουργός εγκατέλειψε την αγαπημένη του πόλη και κατέφυγε στο εξωτερικό, πρώτα στην Αγγλία και έπειτα στις ΗΠΑ, από όπου επέστρεψε σε κατάσταση φτώχειας και εγκαταλελειμμένος και τον βρήκε ο θάνατος στις 8 Νοεμβρίου 1887. Είναι εμφανές πως ό,τι με δυσκολία περνούσε στη σκέψη των ανθρώπων λόγω των αντιπαραθέσεων, των διαφωνιών, των αδυναμιών των ανθρώπων της περιόδου, γινόταν πολύ πιο εύκολο αυθόρμητα, πολλές φορές τραγουδιστά. Έτσι και αυτές οι ιδέες έγιναν τραγούδι. Τα «τραγούδια» όμως αυτά έπαιξαν το ρόλο τους και έσπειραν το σπόρο της κοινωνικής διαμαρτυρίας και της ιδέας της σοσιαλιστικής επανάστασης.
Για πρώτη φορά η Διεθνής τυπώθηκε και εκδόθηκε από τον Γκοσελέν δέκα χρόνια μετά το θάνατο του Ποτιέ, γεγονός που οδήγησε τον εκδότη της στη φυλακή. Στην Ελλάδα μάλλον ο Ρήγας Γκόλφης2 μεταφράζει για πρώτη φορά και δημοσιεύεται στην εφημερίδα Εργάτης της πόλης του Βόλου στα 1909.3 Η δημοσιευμένη αυτή μετάφραση της Διεθνούς από τον Εργάτη προκάλεσε την έντονη αντίδραση των άλλων, αστικών εφημερίδων της περιόδου. Ο Εργάτης θεώρησε σκόπιμο να επανέλθει, αντιδρώντας προς την Ακρόπολη στην οποία διαμαρτυρήθηκε υποστηρίζοντας ότι «…πουθενά της εφημερίδος του Εργατικού Κέντρου δεν έγινε τέτια αφιέρωσις ούτε βαπτισμός του Διεθνούς σοσιαλιστικού ύμνου εις Εθνικόν Ύμνον», όπως ενν. ότι είχε καταγγείλει η Ακρόπολις, «αλλ’ απλούστατα εδημοσιεύθη μια ωραιοτάτη και πολύ πετυχημένη μετάφρασις του Διεθνούς από τον φίλον μας ποιητήν κ. Ρήγα Γκόλφην». Στη συνέχεια, αναφερόταν στο ότι «[…] ο Εργάτης, η εφημερίδα τους ενόμισε, ότε ειμπορούσε κάλλιστα να τους παρουσιάση πλέον ελεύθερα τον διεθνή σοσιαλιστικόν ύμνον σε μια τέτοια μετάφρασι και να τους κάμη να ιδούν και να αισθανθούν τέλος πάντων με τι ύμνον ενθουσιάζονται οι συνάδελφοί τους όλου του κόσμου και ποιος θα είναι αργά ή γρήγορα αλλά αφεύκτως μια μέρα και των εδώ προλεταρίων και ο ιδικός τους να πούμε ύμνος, όταν θα μπουν και αυτοί εις διεθνή εκείνη ένωσι των προλεταρίων όλων των εθνών».4
Την Πρωτομαγιά του 1912 ο Αβραάμ Μπεναρόγια αναφέρει ότι μετά την αρχική ομιλία που έκανε ο Νίκος Γιαννιός για τον εορτασμό της, ακολούθησε ο ποιητής Γιάννης Πικρός απαγγέλλοντας σοσιαλιστικά τραγούδια.5 Ό,τι δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό και πιστευτό εύκολα από μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, γινόταν τραγούδι.

Ο ύμνος της «Διεθνούς» και το ελληνικό πολιτικό τοπίο

Είναι μια περίοδος στην ελληνική κοινωνία κατά την οποία συντελείται έντονη ριζοσπαστικοποίηση στο λόγο και στη σκέψη των ανθρώπων μέσα από τις συγκρούσεις που είχαν υπάρξει στο πλαίσιο του κινήματος των δημοτικιστών. Επίσης προηγηθεί το έργο του Γ. Σκληρού στα 1907 με τον τίτλο Ελληνικό κοινωνικό ζήτημα, όπως και η μετάφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου από τον Κ. Χατζόπουλο στα 1911, που σημάδεψαν την περίοδο.
Ο Κ. Χατζόπουλος έγραφε με τη σειρά του ότι «η Ελλάδα με τις ψευτοελευθερίες του λαού και με τη λίγη καπιταλιστική ανάπτυξη δε μπορεί να μας ικανοποιήσει»6 και σε άλλη αναφορά του ότι «η Ελλάδα με τον αναπτυγμένο κοινοβουλευτισμό της, με τις λαϊκές ελευθερίες της, την εμπορική της κοινωνία, δύσκολα μπορεί να γίνει πεδίο κατάλληλο για την εμφύτευση του σοσιαλισμού».

Στάθης Κουτρουβίδης

1 Εφ. Εργάτης, 1 Μαΐου 1911. Φύλλα του Εργάτη του Βόλου, Όργανον των Συμφερόντων του εργαζομένου Λαού (του Εργατικού Κέντρου Βόλου), (1908-1911), βρίσκονται στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Η εφημερίδα επηρεαζόταν από τις ιδέες του Πλάτωνα Δρακούλη. «Ιδρύθη προ τινων ημερών εν Αθηναίς, πρωτοβουλία του γνωστού σοσιαλιστού Ν. Γιαννιού όστις προ τίνος εδικάσθη αθωωθείς δια τα τροχιοδρομικά, νέον κέντρον καθαρώς σοσιαλιστικόν. Ο κ. Γιαννιός φαίνεται ότι ορμάται από αγνόν πόθον και ενθουσιασμόν να υπηρετήση την ιδέαν και ευχόμεθα να επιτύχη», φ. 13 Ιουλ. 1911.

2 Συμμετείχε ενεργά στο ρεύμα του δημοτικισμού και επηρέασε τις εξελίξεις της περιόδου.

3 Εργάτης, 15 Οκτ. 1909. Από τον Εργάτη μάλιστα επαναλαμβάνεται η δημοσίευση κατ’ απαίτησιν πολλών συνδρομητών στις 23 Ιουλ. 1911 με μια μικρή σημείωση της εφημερίδας, η οποία αξίζει να επισημανθεί: «Η ιντερνασιονάλ ο διεθνής δηλαδή ύμνος των εργατών όλου του κόσμου ταράττει συχνότατα τα νεύρα των συντηρητικών και λοιπών βουλευτών, ψαλλόμενος εις επικαίρους περιστάσεις εις τα Κοινοβούλια από τους σοσιαλιστάς βουλευτάς. Είνε ο ύμνος που ψάλλεται επίσης εις κάθε εορτήν, πανήγυριν, εκδρομήν, απεργίαν και συγκέντρωσιν Ευρωπαίων εργατών. Μετεφράσθη από πολλού και εδημοσιεύθη εις την Ακρόπολιν, Εμπρός, Ελλάδα. Αλλ’ η καλλίστη έμμετρος μετάφρσις είνε η παρούσα φιλοτεχνειθήσα υπό του συνεργάτου μας γνωστού πολίτου και συγγραφέα του Γηταύρου, Ρήγα Γκόλφη» – δεν εντοπίσαμε την πληροφορία που αναφέρεται από τον Εργάτη. Όμως ο Εργάτης διαπιστώνει και ένα πρόβλημα, «το μόνο ελάττωμά της είνε ότι δεν ταιριάζει με την μουσικήν, ώστε να μη δύναται να ψάλλεται», εφ. Εργάτης, 23 Ιουλ. 1911. Πρόκειται για την μετάφραση στην οποία αναφέρεται ο Π. Νούτσος, Η Σοσιαλιστική Σκέψη στην Ελλάδα, από το 1875 ως το 1974, τόμος Β1, Αθήνα 1994, σ. 173.

4 Εργάτης, 11 Ιαν. 1910.

5 Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς του 1912 εορτάστηκε από τα μέλη του Σοσιαλιστικού Κέντρου Αθηνών όπως και του Συνδέσμου των Εργαζομένων Τάξεων πολιτικής επιρροής του Πλάτωνα Δρακούλη. Ο Γιάννης Πικρός μετέφρασε το Διεθνή Ύμνο, όπως τραγουδιέται ακόμα και σήμερα.

6 «Πενήντα ανέκδοτα γράμματα του Κ. Χατζοπούλου», στη Νέα Εστία, τ.χ. 729, 1958, σ. 1687-1688.

Slumdog millionaire, η απουσία του σώματος στο κόσμο του θεάματος

To Slumdog millionaire πέρα από μια ταινία που πήρε πολλά όσκαρ και κατ’ επέκταση αποτελεί πια ένα χρυσό δισκοπότηρο στα χέρια της βιομηχανίας του θεάματος, είναι και μια ταινία που εισάγει με ένα χαρούμενο και θεαματικό τρόπο, το σώμα ως το κατεξοχήν πεδίο της εντύπωσης. Όχι το σώμα ως απώλεια, έλλειψη, ιστορικό υποκείμενο ή άνθος της νεότητας- τίποτε νέο δεν θα πρόσθετε τότε- αλλά ως το κύριο αντικείμενο προς εκμετάλλευση. Κι επιπλέον (αφού πρόκειται για κινηματογράφο κι όχι «αληθινή» ζωή), το σώμα ως μεταφορά, ως εικόνα της ύπαρξής του.
Σε καλύτερες εποχές, ο Ντάνι Μπόιλ (Danny Boyle) έχει εξηγήσει με τις ταινίες του ότι αυτό το σώμα μπορεί να γίνει είδωλο κανονικότητας. Μπορεί να δώσει διέξοδο στα ψυχικά αδιέξοδα όσων ζουν στο μικρόκοσμό τους. Φτάνει να το προσέξει κανείς, να το διασώσει. Σε μια εποχή κατακερματισμένων εμπειριών, κατεστραμμένων θεών και τοξικών ιδεολογιών, ο άνθρωπος μοιάζει ικανός να αυτο-σωθεί. Υπό κάποια έννοια αυτό υπονοεί και η κυρίαρχη ιδέα του φιλελευθερισμού μετά το 1789. Και είναι παρηγορητικό να μπορείς να λύσεις τα καίρια προβλήματα της ύπαρξης, μόνος σου.
Άνθρωπος λυόμενος. Κάθαρση. Χωρίς όμως απόδοση τιμών, χωρίς υπόνοια του Άλλου, πέρα από το καθήκον, που θα έλεγαν και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι που εργάζονταν ως τραγωδοί.
Στην πιο γνωστή του ταινία το Trainspotting (1996) ο άνθρωπος περνάει μια χαρά ακόμα και βυθισμένος μέσα στην πρέζα. Τα καταφέρνει. Έχει χαρές και λύπες, έχει προβλήματα, όπως όλοι μας. Αλλά επιβιώνει και μας γίνεται και συμπαθής. Αν είσαι μέσα σε αυτόν τον κόσμο, «περιθωριακοί» είναι οι έξω.
Στην πιο καλή του ταινία, τα Μικρά εγκλήματα μεταξύ φίλων (1994), ταινία που τη βλέπεις ακόμα με ευχαρίστηση (ενώ το Trainspotting όχι και τόσο πια) το έγκλημα δεν εμποδίζει τον άνθρωπο να αναπτύσσει τον έσω εαυτό του. Αντίθετα, το έγκλημα ευνοεί την ανθρώπινη έκφραση. Κάτι που το γνωρίζουμε και μόνοι μας άλλωστε από την εμπειρία στον τούρμπο- καπιταλισμού.
Στο Slumdog millionaire τώρα, από όπου και να το δεις, ο άνθρωπος δεν υπάρχει. Αφού δεν παράγει δεν υπάρχει. Αφού δεν θεαματικοποιείται δεν υπάρχει.
Κι είναι ακριβώς αυτό το δαιμόνιο μυαλό του Μπόιλ που ανακαλύπτει ότι σήμερα ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να παίρνει ναρκωτικά ή να κλέβει για να έχει μια κάποια υπαρκτή ταυτότητα, αλλά αρκεί να βγει στην τηλεόραση. Τότε είναι δυνατόν να υπάρξει. Και ως άνθρωπος που είναι (κι όχι σαν άνθρωπος όπως θεωρούν τον φτωχό οι πλούσιοι) του αρκεί και μόνο η εμπειρία της ζωής του για να διαπρέψει στον κόσμο της γνώσης και των τηλεπαιχνιδιών.
Ο Ντάνι Μπόιλ δεν φτιάχνει μια αλληγορία για το δράμα της φτώχιας στον Τρίτο Κόσμο. Φτιάχνει μια μεταφορά- μια μεταφορά της μεταφοράς αν θέλουμε να ακριβολογούμε αφού μιλάμε για σινεμά.
Οι ήρωές του υπάρχουν στα πλάνα του επειδή ακριβώς παίζουν κάποιο ρόλο σε ένα τηλεπαιχνίδι. Κι υπάρχουν και στην πραγματικότητα γιατί προϋπήρξαν ως ήρωες στην οθόνη. Το είδαμε άλλωστε και στην υπόθεση της πώλησης της πρωταγωνίστριας από τον πατέρα της στην Βομβάη. Ή μήπως δεν είναι αληθινό γεγονός κι αυτό, αλλά συνέχεια της ταινίας μέσω άλλων μέσων θεάματος όπως είναι τα ειδησεογραφικά πρακτορεία και η τηλε-δημοσιογραφία;
Η καλύτερη σεκάνς του Μπόιλ είναι όταν κινηματογραφεί με ύφος ντοκιμαντέρ τους χιλιάδες φτωχούς Ινδούς που μαζεύονται μπροστά από τηλεοράσεις για να δουν αν ένας όμοιός τους θα κερδίσει το τηλεπαιχνίδι. Από απόσταση, με αμηχανία, αλλά και με επίγνωση του ρόλου της τηλεόρασης, η κάμερα μας δίνει ένα πανόραμα της απουσίας του σώματος, του ανθρώπου από τη ζωή σήμερα. Υπάρχουμε όσο καταναλωνόμαστε και καταναλώνουμε. Προοριζόμαστε μόνο για θεατές της ζωής.
Κι αν υπάρχει μια μικρή ελπίδα στο τέλος είναι βγαλμένη με δυσκολία από τα μύχια της αληθινής ζωής, από εκεί που φυτρώνει ακόμα ένας σπόρος έρωτα. Μπορεί και να φτάνει…


Slumdog millionaire Αγγλία 2008, 120'. Σκηνοθεσία: Ντάνι Μπόιλ, με τους: Ντεβ Πάτελ, Ανίλ Καπούρ, Ιρφάν Καν, Φρέιντα Πίντο κ.α.