Πού θα βρεις τις λέξεις που χάνονται

 Στο τέλος της ημέρας δεν έχει μείνει ούτε μισή λέξη. Τις έφαγε ο κάματος της ημέρας, η καθ΄ επάγγελμα επίκλησή τους. Και η ανάγνωση. Γιατί η ανάγνωση τρώει τις λέξεις. Στην αρχή. Στην αρχή χρειάζεται να διαβάσεις πολύ. Μετά όμως θα ξεπηδήσουν από μέσα τους τα γράμματα και οι φόρμες τους. Γιατί οι λέξεις είναι μικρά καραβάκια που αρχίζουν και πλέουν μόλις γεννηθούν τα κύματα των νοημάτων. Στη συνέχεια, από τη στιγμή που θα ξεκινήσουν το ταξίδι τους, θα γεννήσουν και νέα νοήματα. Δεν σταματάει ποτέ αυτό το ταξίδι. Άρα η ανάγνωση σκοτώνει και γεννάει συνέχεια λέξεις.

Αλλά από ένα σημείο και πέρα, νιώθεις ότι στερεύεις. Είναι σαν τον οφθαλμίατρο που μου συστήνει για τα προβλήματα στα μάτια, να μην τα κουράζω. Δίκιο έχεις γιατρέ μου, αλλά η οθόνη είναι κομμάτι της δουλειάς πια, μην πω και κομμάτι του δικού μου σώματος, σαν επέκταση που θα έλεγε και ο θείος Κρόνεμπεργκ.

Με τα χρόνια έπαψα να αναζητώ λύσεις. Δεν υπάρχει τρόπος να βρεις τις λέξεις που χάνονται. Το διάβασμα είπαμε, μοιάζει να αναζωογονεί την έμπνευση. Και η υπομονή. Περιμένεις μέχρι να σε βρουν αυτές…

Να ξέρεις και να τα κάνεις να φαίνονται εύκολα (για τον Άγγελο Κίτσο)

Θυμάμαι κάτι μεσημέρια στο σπίτι του αείμνηστου Άγγελου Κίτσου στο Μονοδένδρι, έξω ζέστη και πέτρα, όπως είναι το καλοκαίρι στο Ζαγόρι, που έβγαζε στο τραπέζι τα επόμενα σχέδια που είχε. Κάθονταν ώρα και περιέγραφε πόσο ωραία ήταν μία φωτογραφία με πτυχές ενός αρχαίου αγάλματος ή μία λεπτομέρεια από ένα κέντημα λαϊκής χειροτεχνίας. Την ίδια στιγμή μίλαγε για εκθέσεις και εκδόσεις και προϋπολογισμούς και κινητοποιήσεις μεγάλες.

Ο Κίτσος ήταν ένας βαθιά μορφωμένος άνθρωπος χωρίς να διαθέτει τα τυπικά εχέγγυα που σήμερα κολλάμε δίπλα στη γνώση με ακαδημαϊσμούς και τίτλους. Το κυριότερο όμως ήταν ότι ήξερε πώς γίνεται. Γι’ αυτό και ήταν ο μόνος Ηπειρώτης που μπορούσε να μιλάει κατευθείαν με τις ηγεσίες πολύ μεγάλων ιδρυμάτων και φορέων και να αναλαμβάνει τη διαχείριση μεγάλων έργων.

Και μία έκθεση φωτογραφίας είναι μεγάλο έργο. Και ένα βιβλίο. Πόσο δουλειά χρειαζόταν για να γίνει η πλάκα φωτογραφία και μετά τύπωμα… Και είχε και την ικανότητα να τους βρίσκει τους καλούς συνεργάτες που ήξεραν να κάνουν καλή δουλειά. Γι’ αυτό και τελικά το αποτέλεσμα ήταν τόσο σημαντικό. Και το μυστικό πάντα του γνώστη, είναι ότι τα κάνει όλα στο τέλος να φαίνονται εύκολα. Ότι μπορεί να τα κάνει ο καθένας. Μόνο που αυτό που δεν είναι αλήθεια. Γι’ αυτό και άφησε κενό για όσους γνωρίζουν, η απώλεια του Άγγελου. 

Στη φωτογραφία ο Άγγελος Κίτσος δείχνει ένα από τα σχέδιά του 

στον Δήμαρχο Αθηναίων το 2007 Ν. Κακλαμάνη

Παλεύοντας για τη δημοκρατία σε καιρούς διακινδύνευσης

Οι καιροί της έντασης, της πόλωσης, της διακινδύνευσης είναι εδώ παρόντες. Το προσφυγικό καθηλώνει την ελληνική κοινωνία και αποκαλύπτει δυνατότητες, ανεπάρκειες και προοπτικές. Την ίδια ώρα το τρομοκρατικό χτύπημα στις Βρυξέλλες φέρνει το φόβο και τον θάνατο στο σπίτι του πολίτη της διπλανής πόρτας σε όλη την Ευρώπη. Φράχτες ορατοί και αόρατοι υψώνονται μπροστά μας, δεσμά πρωτοφανή για τις εποχές μας, δεσμεύουν το παρόν και το μέλλον μας.

Η ελευθερία, η κρίση και ο στοχασμός, ακόμα και απλές καθημερινές πράξεις όπως η μετακίνηση ή το ταξίδι, περνάνε από τη σφαίρα του ατομικού και του δικαιώματος, στην πλευρά της εξουσίας, των όπλων, των σκοτεινών επιδιώξεων για κατίσχυση.

Καμία εξίσωση

Ο συσχετισμός του προσφυγικού με την τρομοκρατία είναι άτοπος με όποιο σκεπτικό κι αν γίνεται. Καμία εξίσωση δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα, καμία διέξοδος δεν μπορεί να προέλθει από δήθεν «πολιτικές» που εξηγούν τα όσα συμβαίνουν μέσα από πολύπλοκα ιδεολογικά σχήματα και «αποκαλυπτικά» οράματα δυστοπίας. Όχι, δεν είναι η απάντηση σε όλα ο «καπιταλισμός». Δεν τέλειωσαν όλα, δεν είναι έρμαιο ακόμα οι άνθρωποι στα χέρια της τρομοκρατίας, των δουλεμπόρων και των εγκληματιών πολέμου. Όποιος θεωρεί ότι αυτή είναι η «φυσική εξέλιξη» του κακού που είναι στον πυρήνα του καπιταλισμού, τότε παραδίδεται, απενεργοποιείται και σταματά να εργάζεται για την εμπέδωση της δημοκρατίας και την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και παίζει φυσικά ακριβώς το παιχνίδι της τρομοκρατίας που θέλει να δικαιώνεται στο έλλειμμα δημοκρατίας των προηγμένων ευρωπαϊκών κρατών. Καμία δημοκρατία με προβλήματα δεν μπορεί να εξισώνεται με την τυφλή βία, νεοναζιστικών καθεστώτων, όποια μάσκα κι αν φοράνε αυτά κι όποια κοινωνική δυσαρέσκεια κι αν έρχονται δήθεν να εκφράσουν.

Διαρκής αγώνας

 Το κρίσιμο συνεπώς δεν είναι να καταδικάζουμε τη βία «από όπου κι αν προέρχεται». Αντίθετα είναι να αγωνιζόμαστε διαρκώς και ακατάπαυστα για τη δημοκρατία, την ελεύθερη έκφραση, το ίδιο το αγαθό της ζωής. Τότε είναι που μπορούμε να βρούμε και τρόπους προστασίας των κοινωνιών, των πόλεων και της ζωής, τότε είναι που ανοίγουν οι δρόμοι για την βοήθεια προς τον άλλο και την αλληλεγγύη που υμνεί την αγάπη για τη ζωή. 

Γιατί λέμε όχι στη βία κατά του Τύπου – Η περίπτωση της επίθεσης στην Athens Voice

Ο εμπρησμός στα γραφεία σύνταξης της Athens Voice είναι μία πολύ ανησυχητική εξέλιξη για τη δημοκρατία και την ελευθεροτυπία στον τόπο μας.

Κι αυτό για δύο λόγους που θα έπρεπε να είναι προφανείς, αλλά μάλλον δεν είναι.

Ο πρώτος λόγος είναι ότι αποτελεί μία βίαιη ενέργεια που σκοπεύει στην καταστροφή και εμπεριέχει το ρίσκο και της απώλειας ζωής ακόμα ακόμα. Όταν βάζεις μία φωτιά ποτέ δεν ξέρεις τι θα γίνει. Η κλιμάκωση της βίας είναι πολύ ανησυχητικό φαινόμενο.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι πρόκειται για ευθεία βολή στην ελευθεροτυπία. Ο δημοσιογράφος που νιώθει ότι απειλείται δεν μπορεί να κάνει καλά τη δουλειά του. Και η δουλειά του ήταν και είναι πάντα, ιστορικά, να παρουσιάζει τις ειδήσεις όπως εκείνος νομίζει.

Ας μείνουμε λίγο στο θέμα της ελευθεροτυπίας γιατί δεν συζητείται επαρκώς στη χώρα μας. Πολλοί πιστεύουν ότι τα μέσα ενημέρωσης δεν χρειάζονται. Άλλοι γιατί τα θεωρούν λειψά, άλλοι γιατί τα θεωρούν διαπλεκόμενα. Στα χρόνια της κρίσης αυξήθηκαν αυτές οι κριτικές. Πώς όμως μπορείς να ενημερωθείς αλλιώς; Υπάρχει τρόπος; Όχι βέβαια. Αντίθετα, χωρίς μέσα ενημέρωσης, η είδηση παραδίδεται στα χέρια μηχανισμών. Ποιος την παράγει, γιατί, πού την απευθύνει; Σε αυτά τα ερωτήματα, απαντά ο χώρος των Μέσων, που έρχεται ακριβώς και μπαίνει ανάμεσα στον πομπό και τον δέκτη και φιλτράρει την είδηση. Ναι, τη φιλτράρει. Πού είναι το πρόβλημα; Αυτός ήταν και είναι ο ρόλος του δημοσιογράφου, να διαμεσολαβεί. Αν κάνει καλά τη δουλειά του, αυτό που φτάνει στον αναγνώστη είναι ένας ολόκληρος κόσμος, ένα πολιτισμικό σύμπαν που ξεπερνάει κατά πολύ την όποια είδηση έστειλε αρχικά κάποια πηγή. Και η ελευθεροτυπία υπάρχει για να υπάρχει και μεγάλη ποικιλομορφία από αυτούς τους μικρούς κόσμους των ειδήσεων ώστε να μπορεί να διαλέξει ο αναγνώστης τελικά μόνος του. Αλλιώς θα ζούσαμε σε μία έρημο προκατασκευσμένου λόγου. 

Με αυτό δεν θέλω να σχολιάσω την όποια ανάληψη ευθύνης έγινε. Έχω πάψει να διαβάζω ανακοινώσεις ομάδων που χρησιμοποιούν βία, ήδη από τις αρχές του ’90. Δεν με ενδιαφέρει η συλλογιστική ανθρώπων που δεν γνωρίζουν και κρατάνε όπλα και εργαλεία βίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπερασπίζω την πολιτική και δημοσιογραφική μελέτη της τρομοκρατικής ή όπως αλλιώς έχει ορισθεί, βίας. Προφανώς και όλα τα κοινωνικά φαινόμενα πρέπει να μελετώνται, ιδιαίτερα από τον επιστημονικό κόσμο.

Πίσω στον πραγματικό κόσμο της καθημερινότητας, δεν σημαίνει ότι συμφωνώ και με αυτόν τον συντηρητικό χυλό που δήθεν κόπτεται ότι είναι κατά της βίας γενικά. Άλλο η «βία» ενός παιδιού που φωνάζει ένα σύνθημα κατά της αστυνομίας, άλλο η «βία» ενός γκράφιτι σε έναν τοίχο, άλλο η βία ενός πένητα που υπερασπίζεται το σπίτι του ή τη ζωή του από τις κάθε λογής εξουσίες. Η βία δεν είναι κάτι ενιαίο ούτε συμπαγές ώστε να επιδέχεται μία μόνο ερμηνεία ή να προσεγγίζεται χωρίς να αναφαίνονται οι ιεραρχήσεις και οι κλιμακώσεις της. Αλλιώς θα καταλήγαμε να μαθαίνουμε ότι ο Σπάρτακος ήταν ένας τρομοκράτης και όχι ένας εξεγερμένος.

Αλλά αυτές είναι άλλες κουβέντες, για το μετά. Πρώτα οφείλουμε να σηκώσουμε ένα τείχος υπεράσπισης πάνω από όλα της ζωής και στη συνέχεια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε αυτά ανήκει και το δικαίωμα στο λόγο. Τουλάχιστον στον τόπο μας που περηφανευόμαστε για τους προγόνους, αυτό το δικαίωμα οφείλουμε να το υπερασπίσουμε. Για όλους και χωρίς όρους.

Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία Ιωαννίνων το Σάββατο 8 Νοεμβρίου

Μου γράφεις μια κασέτα;

Το «Για μια χούφτα βινύλια»  της Χίλντας Παπαδημητρίου είναι ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο από αγάπη για τη μουσική και μία πικρή γεύση για το πώς έχει καταντήσει η ζωή μας που ούτε ένα τραγούδι δεν προλαβαίνουμε να ακούσουμε πια.
Κάπου το συζητάνε και οι ήρωες και θυμήθηκα ότι μόλις πριν από λίγα χρόνια ακούγαμε μουσική από δίσκους και κασέτες. Κασέτες… Φτιάχναμε μία λίστα και πηγαίναμε να μας γράψουν μία, που μετά τη λιώναμε. Ποιος είχε ακούσει τότε για τα πνευματικά δικαιώματα;
Μετά ήρθανε τα cd βέβαια με τον απίστευτα καθαρό ήχο και τώρα πια οι μουσικές «κατεβαίνουν» και ζουν μέσα σε μικροσκοπικές ψηφιακές συσκευές.
Δεν χρειάζεται να νοσταλγούμε τη διαδικασία. Πριν μερικά χρόνια πρέπει να πέταξα όλες τις κασέτες που είχα, ακόμα και μια σειρά εκπομπών που έκανα για τα κόμικς στη Θεσσαλονίκη, τη μοναδική τότε σε όλη την Ελλάδα για την 9η τέχνη.
Δεν θέλω να δένομαι με όλα τα αντικείμενα που μένουν πίσω για να θυμίζουν το παρελθόν. Καμιά φορά πρέπει να κόβεις την εύκολη νοσταλγία για να αφήνεις χώρο για τα πιο σημαντικά.
Αυτό όμως που λείπει πια είναι η διαδικασία. Να βρεις το τραγούδι, να το εντάξεις σε ένα πλαίσιο, να το βάλεις στον δικό σου κόσμο. Τώρα όλα είναι πλέον στο Δίκτυο. Καλύτερα βέβαια, από το να σιγοτραγουδάς λάθος τους στίχους επειδή δεν σου φτάνουν τα αγγλικά σου. Αλλά η διαδικασία μετράει. Η μουσική είναι μία μύηση. Δεν είναι τεχνική. Ούτε διατίθεται τόσο εύκολα όσο νομίζουμε.

Το βιβλίο επανακυκλοφορεί σε έκδοση τσέπης σε πολύ χαμηλή τιμή

Οι Φύλακες του Γαλαξία είναι πολυπολιτισμικοί

Οι Φύλακες του Γαλαξία, η ταινία που παίζεται αυτές τις μέρες στα σινεμά, είναι μία διασκεδαστική περιπέτεια υπερηρώων που βλέπεται με ευχαρίστηση από όλη την οικογένεια.

Το θέμα της θέτει δύο παραμέτρους για τη συγκρότηση των σύγχρονων κοινωνιών της Δύσης: Πώς μπορεί να λειτουργήσει ένας πολυπολιτισμικός κόσμος προς όφελος όλων και τι μπορεί να κάνει κανείς απέναντι στο Κακό, όταν αυτό παίζει χωρίς κανόνες. 

Οι ήρωες είναι μία παρέα που προέκυψε κατ’ ανάγκη κάτω από την πίεση της πλήρους εξαφάνισης των μελών της. Μία «πράσινη» γυναίκα- πολεμίστρια, ένας γήινος τυχοδιώκτης, ένα μεταλλαγμένο ρακούν ειδικό στα όπλα, ένα ανθρωποειδές- δέντρο, ένας παλαιστής. Όλοι τους με μεγάλες ικανότητες, υποψήφια θύματα του κακού που θέλει να εξολοθρεύσει τον πολιτισμένο κόσμο ενός εξωγήινου πλανήτη. Αν και μάλλον εξωγήινοι είναι όλοι στο βαθμό που ο γήινος να είναι εξαίρεση- είμαστε άραγε όλοι παιδιά της μετανάστευσης;

Μπροστά στον κίνδυνο της εξόντωσης, η παρέα ενώνεται, παρά το γεγονός ότι μέχρι και την ύστατη ώρα, το θέμα της εμπιστοσύνης μεταξύ τους είναι ένα ερώτημα παρά μία βεβαιότητα.

Χωρίς συνεργασία πάντως δεν γίνεται τίποτα.

Αλλά η μάχη με το Κακό δεν είναι παίξε γέλασε και θα χρειαστεί και η επίκληση κι άλλων ικανοτήτων, με σημαντικότερη αυτήν της υπέρβασης, της προσπάθειας που επιδιώκει το κοινό καλό και όχι μόνο το ατομικό συμφέρον. Οι σούπερ ήρωες θα κερδίσουν μόνο όταν αγωνιστούν για το καλό του πολιτισμού, για τον πλανήτη στον οποίο υποψιαζόμαστε ότι δουλεύει καλύτερα η δημοκρατία. 

Μανιχαϊστικά, όλα αυτά θα πείτε, απλοϊκά. Για αμερικανιά μιλάμε, για κόμικς με σούπερ ήρωες. Έλα όμως που αυτά είναι τα μεγάλα διλήμματα του κόσμου μας. Τι κάνεις με τον «άλλο», τι είναι ατομικό και τι συλλογικό συμφέρον, ποιες είναι οι ηθικές αξίες του κόσμου μας; Με αυτά τα ερωτήματα δεν ταλαιπωρούνται πια οι κοινωνίες μας;

Και μία ακόμα παρατήρηση: Οι ήρωες, έχουν χάσει κάποιον δικό τους, από την οικογένειά τους. Μιλάμε για την απώλεια, την ορφανιά. Τι συμβαίνει; Γιατί αυτό το στοιχείο έρχεται στο επίκεντρο και τι σχέση έχει με την ευρύτερη συζήτηση για το τι γίνεται με την οικογένεια στον σύγχρονο κόσμο; 

Χιούστον, έχουμε πρόβλημα με την οικογένεια;

Το καλοκαίρι έχει γίνει ένα ψέμα ή μία ευχή υπό καταδίωξη

Το σώμα δυναστεύεται. Αντί να απελευθερώνεται όσο μεγαλώνουμε, αντί να βρίσκει το δικό του αποτύπωμα, το σώμα μας γίνεται πεδίο καταστολής, πειθάρχησης, αγκύλωσης. Το μαρτυρούν για να το πω χαριτωμένα, οι δεκάδες καθημερινά αναφορές που δεχόμαστε για τις δίαιτες που πρέπει να κάνουμε ενόψει καλοκαιριού, αλλά και οι συνεχείς δημοσιεύσεις για το ποια είναι η κατάλληλη φροντίδα του- πάντα με υψηλό αντίτιμο. Το σώμα μας δεν μας αρέσει, δεν το θεωρούμε φυσικό.

Ακόμα και οι συνεχείς αναρτήσεις στο δίκτυο, προσωπικών φωτογραφιών με μαγιό, όπως κάνουν τόσες χιλιάδες χρήστριες της επικοινωνίας τι άλλο δείχνει παρά την επιθυμία να υποβάλλουμε το σώμα μας σε πλαίσια, να το καταδείξουμε σαν τρόπαιο επιτυχίας και ισχύος.

Φυσικά δεν προλαβαίνουμε. Το καλοκαίρι θα περάσει σαν νεράκι. Το θέρος στην εποχή της κρίσης δεν είναι παρά μία ακόμα εποχή απίστευτου άχθους και δυσαρέσκειας. 

Το ζεστό αεράκι που αρχίζει να κουνάει ελαφρά τα ματοτσίνορά μας δεν ξυπνάει πια τον ερωτισμό του σώματος, δεν μυρίζει τις μέρες της ανάδυσής του. Και η επιθυμία που παλεύει να γίνει θυμιάμα μίας αισιόδοξης ύπαρξης του τώρα, γρήγορα μαζεύεται στο κουκούλι της. Την πρωτοκαθεδρία έχει η είδηση του σκοτεινού μέλλοντος και του γκρίζου παρόντος.

Υπό τις συνθήκες που ζούμε, το καλοκαίρι έχει γίνει ένα ψέμα. Ή μία ευχή υπό καταδίωξη.